Po raz kolejny w programie MDAG pojawi się sekcja „Kobiety zmieniają świat”. Znajdą się w niej intymne historie nieustraszonych pionierek, które walczą o równość bez względu na cenę. Sekcja „New York i love you, but…” to z kolei zbiór filmów opowiadających o nowojorskiej bohemie artystycznej, która z tą metropolią miała skomplikowaną relację, a jednocześnie odnajdywała w niej inspiracje.
23. MDAG odbędzie się od 8 do 17 maja 2026 roku w kinach w siedmiu miastach (Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Łodzi oraz Bydgoszczy) oraz od 19 maja do 1 czerwca online na mdag.pl!
[Zbliżenie na twarz kobiety z zamkniętymi oczami, widoczną pod półprzezroczystą niebieską tkaniną; wokół głowy ułożona jest wzorzysta, niebieska materia.]
Kobiety, które miały wpływ na historię
Bohaterki sekcji „Kobiety zmieniają świat” przełamują stereotypy, uprawiają wyczynowo najbardziej niebezpieczne sporty, tworzą fundamentalny dla kultury dorobek artystyczny, walczą o sprawiedliwość społeczną i zapisują się na kartach historii.
[Kobieta w uprzęży wspinaczkowej wspina się po stromej, skalnej ścianie, trzymając się występu skalnego; w tle widać rozległy, górski krajobraz.]
Emily Harrington jako pierwsza kobieta wspięła się w mniej niż 24 godzin na El Capitan w Yosemite. Główna bohaterka filmu „Wspinaczka” (Girl Climber), reż. Jon Glassberg, jest przykładem wytrwałości, determinacji i poświęcenia w przełamywaniu barier, a także fizycznej i emocjonalnej walki z własnymi ograniczeniami.
[Osoba w kasku i kamizelce płynie czerwonym kajakiem przez spadającą, spienioną wodę wodospadu, trzymając wiosło i manewrując w silnym nurcie.]
Mariann Sæther, światowej klasy kajakarka ekstremalna, dwukrotna mistrzyni świata i matka dwójki dzieci w filmie „Mam rzekę we krwi (I Follow Rivers), reż. Barbora Holland, decyduje się na nie lada wyczyn – pokonanie słynnego wodospadu Aldeyjarfoss na Islandii, co w kajakarstwie ekstremalnym uchodzi za jedno z najbardziej spektakularnych osiągnięć.
[Kobieta z długimi, ciemnymi włosami stoi pośród gęstych drzew w lesie i patrzy w górę; przez liście i gałęzie przebijają się promienie światła.]
W sekcji nie brakuje także odważnych bohaterek, które ujawnią prawdę za wszelką cenę. Juma Xipaia to rdzenna przywódczyni z brazylijskiej Amazonii, która z odległej wioski trafia na szczyty władzy jako pierwsza w Brazylii Sekretarz ds. Praw Ludności Rdzennej. O jej walce o własne życie, suwerenność ludów rdzennych i przyszłość naszej planety opowiada film „Yanuni”, reż. Richard Ladkani.
[Młoda kobieta siedzi pod namiotem, a wiatr rozwiewa jej włosy; obok niej znajduje się ilustracja lisa na materiale lub tablicy.]
„Lis i różowy księżyc” (A Fox Under a Pink Moon), reż. Soraya Akhalaghi, Mehrdad Oskouei, to niezwykle poruszający obraz drogi, jaką przebyła 16-letnia afgańska artystka Soraya Akhalaghi. Przez pięć lat podejmowała próbę ucieczki z Iranu od brutalnego męża do matki mieszkającej w Europie. Dziś pisze swoją historię na nowo tworząc rysunki i rzeźby, do których przemyca symbole lisa i różowego księżyca.
[Starsza kobieta z siwymi włosami siedzi przy stole w jasnym pomieszczeniu i patrzy uważnie na osobę siedzącą naprzeciwko; na stole widać kubek oraz pojemnik z ołówkami.]
Wśród nieustraszonych bohaterek są i takie, które zapisały (i nadal zapisują) się w historii dzięki wkładowi w kształtowanie się kultury. „Zapytaj E. Jean” (Ask E. Jean), reż. Ivy Meeropol, to film o E. Jean Carroll, która przełamywała bariery jako pierwsza kobieta-redaktorka w magazynach Esquire, Playboy i Outside, pomagając na nowo zdefiniować rolę kobiet, a także stała się jedyną kobietą, która dwukrotnie wygrała w sądzie z Donaldem Trumpem sprawę o napaść seksualną.
[Uśmiechnięta kobieta z krótkimi blond włosami siedzi na kanapie w jasnym salonie z dużymi oknami i zielenią widoczną w tle.]
Tytułowa bohaterka filmu „Marlee Matlin, nie jesteś sama” (Marlee Matlin: Not Alone Anymore), reż. Shoshannah Stern, została z kolei nagrodzona Oscarem® za rolę w filmie „Children of a Lesser God”, stając się tym samym pierwszą g/Głuchą laureatką tej nagrody. Film dokumentuje jej karierę i życie oraz staje się refleksją nad tożsamością i pokazuje, jak jednostkowy sukces może zmienić społeczne postrzeganie całej wspólnoty.
[Kobieta ubrana w czarną togę i tradycyjną perukę prawniczą stoi w sali sądowej, z poważnym wyrazem twarzy, na tle rozmytego wnętrza budynku]
„Uciszone” (Silenced), reż. Selina Miles, to historia tego, co działo się po przełamaniu kulturowego milczenia wokół przemocy dzięki ruchowi #MeToo. Przetrwanki, które zdecydowały się zabrać głos, zaczęły doświadczać nowej formy uciszania i strachu, gdy przepisy o zniesławieniu zaczęto wykorzystywać jako narzędzie przeciwko nim. Międzynarodowa prawniczka zajmująca się prawami człowieka, Jennifer Robinson, zabiera widzów za kulisy nagłówków i głośnych spraw, aby pokazać zła, które czai się w mroku.
[Kobieta siedzi na białym koniu na rozległej łące, a w pierwszym planie młoda kobieta patrzy w dal; w tle widać wzgórza, góry i stado pasących się owiec.]
Do walki stają także Gara i jej 13-letnia córka Nada. Każdego lata wracają na rodzime pastwiska w górskich rejonach Czarnogóry, gdzie wypasają zwierzęta, zbierają zioła i żyją w harmonii z górą, którą nazywają „Matką”. Harmonia, która wypełnia to miejsce ma zostać przerwana utworzeniem poligonu wojskowego, wspieranym przez NATO. Czy bohaterkom filmu „Córki góry” (To Hold a Mountain), reż Biljana Tutorov & Glomazić uda się zapobiec unicestwieniu ich ziemi?
[Starsza kobieta w okularach stoi przed tablicą z napisem „Mrs Elliott” i gestem ręki wskazuje przed siebie, jak podczas wykładu lub zajęć.]
Nauczycielka z wiejskiej szkoły w stanie Iowa stała się ogólnokrajowym głosem sprzeciwu wobec rasizmu po tym, jak w 1968 roku, bezpośrednio po zabójstwie Martina Luthera Kinga Jr., przeprowadziła w trakcie lekcji eksperyment społeczny „Niebieskie oczy/Brązowe oczy”. Późniejszy rozgłos medialny sprawił, że jej lekcja dotarła do całego kraju. Dziś ma prawie 90 lat i nie zamierza milczeć w obliczu współczesnych sporów o rasę, historię i władzę. Dzięki wywiadom z rodziną i materiałom archiwalnym powstał film „Jane Elliot kontra reszta świata (Jane Elliott Against the World), reż Judd Ehrlich, opowiadający o tej walczącej z dyskryminacją bohaterce.
[Kobieta widziana z dołu trzyma w dłoni dwa kawałki jedzenia uniesione w górę, na tle jasnego nieba z chmurami.]
Za to film „Piąta pora roku” (The Fifth Season), reż. Giuseppe Carrieri, przeniesie nas do świata pięciu wybitnych włoskich szefowych kuchni, które opowiadają o wyborach, których dokonały w swojej karierze i swoich recepturach, które stanowią świadectwo równości i dostępności, tak często odmawianych w ich środowisku pracy.
New York, New York...
Czy miasto, które nigdy nie śpi, da się kochać? Według hollywoodzkiego kina drugiej połowy XX wieku ta metropolia potrafi spełnić każde marzenie. Filmy dokumentalne sekcji „New York I love you, but…” niekiedy stają w kontrze do tej narracji. To listy raz miłosne, a innym razem pełne żalu. To miasto może wydawać się bezpieczną przystanią dla osób poszukujących inspiracji. Ale czy na pewno?
[Dwóch mężczyzn stoi i rozmawia na parkingu obok ciężarówki z betoniarką w czerwono-białe pasy, na tle ogrodzonego terenu przemysłowego z magazynami i skrzyniami.]
Nowy Jork to kraina betonu, jak każde wielkie miasto. John Wilson, twórca popularnego na HBO serialu „How To with John Wilson”, postanawia przyjrzeć się budulcowi, który jest fundamentem codzienności, w filmie „Jak zrobić film o betonie (History of Concrete), reż. John Wilson. Beton to najpowszechniej używany na świecie materiał budowlany, wypełniający także ukochany przez reżysera Nowy Jork. Aby o nim opowiedzieć, Wilson zabiera nas w zabawną i błyskotliwą wyprawę, podczas której spotyka niecodzienne postaci, odwiedza Partenon i najstarszą betonową ulicę w USA. Jednocześnie stara się pogodzić artystyczną wolność z realiami współczesnego rynku filmowego.
[Kobieta w czapce z daszkiem siedzi w odkrytym autobusie turystycznym, a w tle widać Most Brookliński oraz panoramę Nowego Jorku.]
W zakamarkach Nowego Jorku rodzą się historie artystów. Dla Siri Hustvedt Nowy Jork stał się płótnem. Opuściła spokojną Minnesotę, aby odnaleźć bohaterkę swojej pierwszej powieści w tym tętniącym życiem mieście. Jej twórczość stała się jeden z najbardziej wyrazistych głosów współczesnej literatury amerykańskiej. „Siri Hustvedt i wspomnienia przyszłości (Siri Hustvedt – Dance Around the Self), reż. Sabine Lidl, splata twórczość z miłością i pożegnaniem ukochanego męża Hustvedt, Paula Austera, jednocześnie podejmując kwestie tożsamości.
[Dwóch mężczyzn rozmawia w garderobie przed lustrem otoczonym żarówkami; jeden stoi i kładzie rękę na ramieniu siedzącego mężczyzny.]
Filmy z tej sekcji są też rodzinnymi historiami. Reżyserka Elvira Lind kieruje kamerę na własną rodzinę, jednocześnie dokumentując proces twórczy swojego męża. „Król Hamlet” (King Hamlet), reż Elvira Lind, śledzi przygotowania Isaaca do jednej z najtrudniejszych ról teatralnych – Hamleta w Public Theater w Nowym Jorku – w przełomowym okresie jego życia.
[Czarno-białe zbliżenie kobiety z krótką fryzurą, trzymającej w dłoni aparat fotograficzny i patrzącej w stronę obiektywu.]
Barbara Hammer, bohaterka filmu „Barbara Forever”, reż. Brydie O’Connor, także odnalazła w Nowym Jorku przestrzeń do inspiracji. Hammer była symbolem oporu dla społeczności, które ją otaczały: feministycznych i queerowych ruchów San Francisco lat 70., zdominowanego przez mężczyzn nowojorskiego świata sztuki lat 80. czy ruchu New Queer Cinema lat 90. Przyczyniła się do większej reprezentacji osób LGBTQIA+ w sztuce i kulturze pierwszych dekad XXI wieku. „Barbara Forever” bada filmy, archiwa oraz wpływ eksperymentalnej twórczości reżyserki na kulturę.
[Uśmiechnięta kobieta siedzi w fotelu w przytulnym salonie; wokół niej znajdują się drewniane regały z książkami, lampka, rzeźby i inne dekoracje.]
„Benita”, reż Alan Berliner, to kolejny po „Barbara Forever”, intymny obraz artystki. Benity Raphan popełniła samobójstwo w trakcie pandemii COVID-19. Przed śmiercią nakręciła kilka pięknych filmów krótkometrażowych, eksplorując związek między zdrowiem psychicznym, innowacyjnością i kreatywnością. Film stanowi portret filmowczyni nakręcony przez innego filmowca. Berliner cierpliwe przeglądał osobiste archiwa Benity i dokonał niezwykłego odkrycia, które zmieniło jego spojrzenie na życie tej artystki, jej twórczość i śmierć.
[Czarno-białe zdjęcie przedstawiające kobietę siedzącą przy stole, trzymającą filiżankę kawy; wokół niej widać książki, naczynia i przedmioty wypełniające pracownię lub mieszkanie artystyczne.]
Sekcja pozwala nam przenieść się do Nowego Jorku lat 50. To wtedy trzy artystki sprzeciwiają się społecznym normom i stawiają swoją sztukę ponad tradycyjne role żon i matek, kiedy kupują wspólnie dom. „Dom artystek” (Artists in Residence), reż. Katie Jacobs, bada emocjonalne złożoności bycia artystką, matką i kobietą.
[Kobieta na scenie wykonuje energiczny gest z wyciągniętymi ramionami podczas występu tanecznego lub teatralnego, a za nią stoją dwie lekko rozmyte osoby.]
Z kolei bohemę artystyczną lat 60. i 70. zobaczymy w filmie „Monk in Pieces”, reż. Billy Shebar & David Roberts. Meredith Monk musiała walczyć o uznanie i środki w zdominowanym przez mężczyzn środowisku artystycznym śródmiejskiego Nowego Jorku lat 60. i 70., a wczesne recenzje jej twórczości w „The New York Times” były złośliwe i seksistowskie., to mozaika odzwierciedlająca strukturę jej własnej twórczości i ukazująca jej niezwykle oryginalny język.
