„Użytek z gniewu. Amerykańskie kino wywrotowe” to sekcja filmowa tegorocznego festiwalu Millennium Docs Against Gravity, w ramach której zostaną zaprezentowane filmy dokumentalne poświęcone kulturze amerykańskiej i kinu oporu. Pokazom kinematografii dokumentalnej i eksperymentalnej, kształtowanej w kontrze do narracji Hollywood, będą towarzyszyły spotkania z osobami eksperckimi w zakresie kultury amerykańskiej. W programie zostają zadane pytania o to, jak kształtowała się amerykańska samoorganizacja w walce o prawa człowieka, lepszy, bardziej sprawiedliwy świat – szczególnie osób Czarnych, społeczności queerowych czy kobiet. Pokazy odbędą się w KINOMUZEUM w dniach 8-17 maja. Kuratorkami sekcji są dra Krystyna Mazur i dra Gabriela Sitek. Sekcja towarzyszy 50. rocznicy powstania Ośrodka Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego
[Czarno-białe zdjęcie demonstracji: tłum ludzi z transparentem „Vietnam Veterans Against the War” maszeruje ulicą.]
Kadr z filmu „Notatki i obrazy z wojny w Wietnamie. Dla uczących się” (For Teachers and Students – Notes and Images from the Viet Nam War), reż. Jill Godmilow
Musimy zbudować wszystko na nowo, krok za gniewnym krokiem, cegła po ciężkiej cegle – tworzyć przyszłość opartą na twórczej różnicy, globalny porządek zdolny do wspierania naszych wolnych wyborów. Tak pisała w 1981 roku Audre Lorde, określająca siebie jako Czarną lesbijkę, feministkę, matkę, poetkę (black feminist lesbian mother poet). Jej esej „Użytek z Gniewu” („Siostra outsiderka. Eseje i przemówienia”, Wydawnictwo Czarna Owca, tłum. Barbara Szelewa), stanowi inspirację w przyjrzeniu się amerykańskiej historii w ramach 23. MDAG
Partnerami retrospektywy są Ośrodek Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego; Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie; KINOMUZEUM, Jasna 10: Społeczna Instytucja Kultury Krytyki Politycznej; Lambda Warszawa; QueerMuzeum.
23. MDAG odbędzie się od 8 do 17 maja 2026 roku w kinach w siedmiu miastach (Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Łodzi oraz Bydgoszczy) oraz od 19 maja do 1 czerwca online na mdag.pl!
Aktywizm w dobie epidemii AIDS
[Rozmyta kompozycja kilku kadrów: David Wojnarowicz stojący, zbliżenie twarzy, osoba leżąca oraz fragment nagiego torsu na tle szumu.]
Kadr z filmu „Rozdział z życia Davida Wojnarowicza 1989–1991. Autoportret w 23 rundach” (Self-Portrait in 23 Rounds: A Chapter in David Wojnarowicz’s Life 1989–1991), reż. Marion Scemama
Program sekcji otworzy pokaz filmu „Rozdział z życia Davida Wojnarowicza 1989–1991. Autoportret w 23 rundach” (“Self-Portrait in 23 Rounds: A Chapter in David Wojnarowicz’s Life 1989–1991”, Francja 2018, 80 min). Marion Scemama swój esej filmowy skonstruowała wokół wywiadu przeprowadzonego w 1989 roku przez teoretyka kultury Sylvère’a Lotringera z Davidem Wojnarowiczem, jednym z czołowych postaci nowojorskiej sceny artystycznej lat 80. XX wieku. Było to dwa lata po zdiagnozowaniu u artysty wirusa HIV. Malarz, rzeźbiarz, fotograf, performer, reżyser kina transgresji i aktywista opowiada o intymnych momentach swojego życia, gniewie związanym ze społeczną obojętnością na epidemię AIDS, żałobie oraz zbliżającej się śmierci. Twórczość Wojnarowicza była żarliwie polityczna w czasach, kiedy epidemia AIDS powodowała ogromną liczbę śmieci, którym można było zapobiec. Wiązała się także ze stygmatyzowaniem osób nieheteronormatywnych. W filmie Marion Scemamy cytowana jest bogato twórczość Wojnarowicza, w tym użyte po raz pierwszy archiwalia.
Pokazowi filmu Scemamy będzie towarzyszyła projekcja jednego z wczesnych eksperymentalnych filmów Cheryl Dunye – „Janine” (USA, 1990), oscylującego między fikcją i filmem dokumentalnym, dotyczącego wyrażania sprzeciwu wobec rasizmu i homofobii.
Po pokazie o twórczości Davida Wojnarowicza, Cheryl Dunye, historii queerowego aktywizmu w Stanach Zjednoczonych opowiedzą dr Jędrzej Burszta, kulturoznawca, etnograf, badacz historii queer oraz dra Krystyna Mazur, kulturoznawczyni i amerykanistka, współkuratorka sekcji „Użytek z gniewu” i retrospektywy filmów Barbary Hammer (MDAG 2024), badaczka literatury, amerykańskiego filmu oraz queer studies. Zaproszeni goście wykładają w Ośrodku Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego.
[Angela Davis siedzi przy małym stole naprzeciwko mężczyzny w prostym pomieszczeniu, na stole leżą papierosy, popielniczka i kubek.]
Kadr z filmu „The Black Power Mixtape 1967-1975”, reż. Göran Hugo Olsson
Sprzeciw wobec rasizmu i wojny w Wietnamie
Film „The Black Power Mixtape 1967-1975” (Szwecja, USA 2011) Görana Hugo Olssona opowiada z kolei o walce z rasizmem. To analiza ewolucji społecznego, politycznego i kulturowego ruchu Black Power w społeczności afroamerykańskiej i diasporze, przedstawiona za pomocą archiwalnych materiałów zarejestrowanych przez szwedzką telewizję pod koniec lat 60. i na początku lat 70. XX wieku. W filmie Olssona archiwalia są skompilowane ze współczesnymi wywiadami z czołowymi afroamerykańskimi osobami artystycznymi, aktywistycznymi, tworzącymi muzykę i zajmującymi się badaniami naukowymi. W „The Black Power Mixtape 1967-1975” słyszymy między innymi Angelę Davis i Erykah Badu.
[Angela Davis siedzi przy małym stole naprzeciwko mężczyzny w prostym pomieszczeniu, na stole leżą papierosy, popielniczka i kubek.]
Kadr z filmu „The Black Power Mixtape 1967-1975”, reż. Göran Hugo Olsson
Przyjrzeć się historii obywatelskich protestów w Stanach Zjednoczonych pozwoli także projekcja filmu „Notatki i obrazy z wojny w Wietnamie. Dla uczących się” (“For Teachers and Students – Notes and Images from the Viet Nam War”, USA 2022, 45 min) legendarnej reżyserki Jill Godmilow, która zmarła w zeszłym roku. Reżyserka w jednym ze swoich ostatnich filmów przywołuje fakty dotyczące skali działań zbrojnych USA w Wietnamie, popełnionych zbrodni na ludności cywilnej i ekosystemie. Godmilow podkreśla, że to heroiczna praca dziennikarzy wojennych umożliwiła społeczny opór i protesty, które przyczyniły się do zakończenia konfliktu. To lekcja narzędzi obywatelskiego sprzeciwu, które mogą przyczynić się do zahamowania przemocy.
Pokazowi filmu Jill Godmilow będzie towarzyszyło spotkanie na temat historii amerykańskiego imperializmu z dr. Janem Smoleńskim, politologiem i badaczem amerykańskiej myśli politycznej, wykładowcą w Ośrodku Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego.
Wezwanie Audre Lorde. Intymne i upolitycznione doświadczenie raka piersi
[Kolorowe zdjęcie protestu: osoby z transparentami, w tym „RESISTANCE”, oraz plakat z portretem Audre Lorde.]
Kadr z filmu: „Dzienniki raka. Nowa odsłona” (The Cancer Journals Revisited), reż. Lana Lin
W sekcji „Użytek z gniewu” zostanie także zaprezentowany film „Dzienniki raka. Nowa odsłona” (“The Cancer Journals Revisited” USA, 2018) Lany Lin, będący zaproszeniem do ponownego odczytania klasycznej książki Audre Lorde. „Dzienniki raka” z 1980 roku. To opis doświadczenia raka piersi i mastektomii, które Lorde ujmuje zarówno w wymiarze intymnego doświadczenia, jak i upolitycznionej sfery publicznej. W filmie Lany Lin 27 osób twórczych i aktywistycznych, mających doświadczenie tej choroby, dzieli się swoimi przeżyciami. Różnorodność głosów zaproszonych osób umożliwia zrozumienie tego, jak rak piersi może być przeżywany w zależności od tożsamości płciowej, seksualnej, czy nierówności związanych z wywodzeniem się ze społeczności migranckich. Jest również wezwaniem do podjęcia działań umożliwiających samostanowienie także w obliczu tego doświadczenia.
[Czarnoskóra kobieta siedzi po turecku na macie, czyta książkę, którą trzyma w ręku]
Kadr z filmu: „Dzienniki raka. Nowa odsłona” (The Cancer Journals Revisited), reż. Lana Lin
Zespół kuratorski: dra Gabriela Sitek, dra Krystyna Mazur. Partnerami retrospektywy są Ośrodek Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, KINOMUZEUM, Jasna 10: Społeczna Instytucja Kultury Krytyki Politycznej, Lambda Warszawa, QueerMuzeum.
Trzy pokolenia, trzy różne spojrzenia na abstrakcję
[Kilka osób ogląda duży, abstrakcyjny obraz z kolorowymi liniami w galerii sztuki, za obrazem biała ściana.]
Praca Julie Mehretu They departed for their own country another way [Inną drogą powrócili do ziemi swojej], 2023, tusz i farba akrylowa na płótnie, kolekcja Fundacji YAGEO (Tajwan), zdjęcie w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Zdjęcie: Alicja Szulc.
W Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie na zwiedzających czekają nowe wystawy: Julie Mehretu Kairos / Wariacje duchologiczne, Maria Jarema Pęknięty modernizm i Minh Lan Tran Rdzeń. Ekspozycje prezentują trzy zaangażowane w świat artystki, przedstawicielki różnych pokoleń, narodowości i historii, których twórczość łączy język abstrakcji. Od wielkoformatowych płócien Julie Mehretu, przez monotypie Marii Jaremy po monumentalną instalację, stworzoną przez Minh Lan Tran do przestrzeni klatki schodowej Muzeum. To wędrówka przez dziedzictwo amerykańskiego ekspresjonizmu, europejskiego modernizmu i abstrakcyjnego malarstwa, wchodzącego w bezpośredni dialog z architekturą.
MUZEUM SZTUKI NOWOCZESNEJ
Prócz nowych wystaw w MSN-ie wciąż można zobaczyć trzy ekspozycje poświęcone sztuce kobiet: Kwestia kobieca 1550–2025 i Miasto kobiet (wystawy otwarte do 3 maja) oraz Misterioso Nadii Markiewicz (wystawa otwarta do 12 kwietnia). Odwiedź Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, jeden bilet – sześć wystaw.
Filmy zostaną zaprezentowane podczas 23. festiwalu MDAG, który odbędzie się od 8 do 17 maja 2026 roku w kinach w Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Bydgoszczy i Łodzi oraz od 19 maja do 1 czerwca online na mdag.pl! Mecenasem tytularnym wydarzenia jest Bank Millennium (https://www.bankmillennium.pl/).
